ZNAMENITOSTI VRNJAČKE BANJE


vrnjacka banja - rimski izvor

Rimski izvor

- Vrnjačka Banja ima veoma dugu lečilišnu tradiciju. Još su stari Rimljani izmedju II i IV veka na njenim izvorima izgradili svoje banjsko lečilište i odmaralište "AQUAE ORCINAE". O tome svedoče i arheološki nalazi u užem jezgru rimske banje, odnosno, bazena za kupanje, rimskog izvora tople mineralne vode (Fons Romanus) i mnoštvo kovanog novca koji ostavljan u lekovitom izvoru.
Na tragove rimskog vremena naišlo se slučajno, pri radovima na toplim izvorima 1924. godine. Tom prilikom je na dubini od 2,40 m pronadjena uspravna, pravilno isklesana stena iz čijeg je otvora tekla topla mineralna voda. Kod toplog izvora u steni Rimski izvor je pronađeno i oko 200 rimskih novčića, iz perioda vladara od Avgusta do Valentinijana. Neposredno pored Rimskog izvora, na približno istoj dubini, pronađeni su i ostaci prvog poznatog bazena za kupanje. Bazen je punjen toplom mineralnom vodom iz zasebnog izvora koji je bio uklesan u steni u vidu manjeg bunara. U bazenu je pronađeno 60 rimskih novčića od kraja I do druge polovine IV veka, jedan prsten i jedan ključ.
Voda ovog izvora imala je nižu temperaturu i slabiju mineralizaciju od ostalih izvora otkrivenih 1924. godine. Izvor je uređen, postavljene su dve kolonade mermernih stubića, koje su na krajevima imale po kandelaber. Do izvora se silazilo stepenicama sa dve strane. Posle Drugog svetskog rata ovaj izvor je bio pokriven betonskim pločama i sakriven od lica javnosti. Njegovo ponovno oživljavanje izvršeno je 1989. godine, kada je nad izvorom postavljena staklena piramida, idejno rešenje arh. Mihajla Mitrovića.

 

vrnjacka banja - rimski izvor

Zavičani muzej - zamak Belimarković

- Letnjikovac generala Jovana Belimarkovića, kraljevog namesnika za vreme maloletstva kralja Aleksandra Obrenovića, je pored vrnjačke Crkve, najstariji i najreprezentativniji građevinski objekat. Podignut je na padini iznad toplog izvora. Građen je u duhu romantičarskog istorizma po uzoru na severno-italijansko-poljske dvorce tog vremena, po idejnom rešenju njegovog sestrića, građevinskog inženjera Pavla Denica, uz projekat i nadgledanje austrijskog građevinskog inženjera Franca Vintera, u periodu od 1888. do 1894. pri čemu je većina radova bila završena još 1889. godine. U njemu su do sedamdesetih godina prošlog veka živeli Belimarkovićevi naslednici, da bi 1968. godine objekat bio otkupljen sa namenom za kulturu. Zakonom o zaštiti spomenika kulture proglašen je kulturnim dobrom od velikog značaja za Republiku Srbiju. Zamkom Kulture upravlja Ustanova "Kulturni centar" - Vrnjačka Banja. U njemu se danas nalazi Zavičajni muzej koji je kompleksnog tipa i odnosi se na teritoriju Vrnjačke Banje i okoline, sa arheološkom, etnografskom, istorijskom (zbirka grafičko-turističke propagande Vrnjačke Banje, zbirka graditeljskog nasleđa, zbirka starih razglednica, zbirka fotografija, zbirka starih foto negativa na staklu), umetničkom zbirkom (skulpture, slike, grafike...) i prirodnjačkom postavkom. Stalnu postavku čine tri izložbe: „Ladarište - praistorija Vrnjaca", „Etnografsko naslede Vrnjačke Banje" i "Spomen soba đenerala Belimarkovića", dok se u van sezoni postavlja „Umetnička zbirka Zamka kulture". Izložbom „Ladarište – praistorija Vrnjaca", predstavljeni su tragovi najstarijeg naseljavanja na vrnjačkoj teritoriji koji potiču iz perioda mladeg kamenog doba (4. milenijum pre nove ere) i izložba „Etnografsko naslede Vrnjačke Banje" odslikava način života u ovom kraju od druge polovine XIX veka do šezdesetih godina XX veka dok izložba „Spomen soba đenerala Belimarkovića" sa delom nameštaja i upotrebnih predmeta s kraja XIX i početka XX veka iz njegovog legata predstavlja kraći uvid u život ovog generala koji je svojim ugledom i uticajem doprineo razvoju Banje. Posebnu vrednost njegove zbirke čine stare i retke knjige i novine od polovine XIX do polovine XX veka. Postavka „Umetnička zbirka Zamka kulture" predstavlja bogat fond srpske grafike, slika i skulptura iz druge polovine XX veka.
INFO: Zavičajni muzej Vrnjačke Banje
Sedmog jula 7, 36210 Vrnjačka Banja
tel. 036/612-144

 

vrnjacka banja mineralni izvori

Mineralni izvori

- Mineralne vode su one vode koje na izvorištu sadrže preko 1 gram po litru cvrste materije, biološki aktivnih mikroelemenata, slobodne i rastvorljive gasove i koje poseduju odgovarajuca fizicka svojstva: temperaturu - termalne i termomineralne vode, radioaktivnost, pa se zbog toga mogu koristiti u terapijske svrhe.
Vrnjačka Banja raspolaže sa sedam mineralnih izvora: Topla voda, Snežnik, Slatina, Jezero, Beli izvor, Borjak i Vrnjačko vrelo, od kojih se za balneološku terapiju koriste četiri (Topla voda, Snežnik, Slatina, Jezero), dok se dve flaširaju kao stona mineralna voda (Voda Vrnjci, sa izvora Topla voda i Vrnjačko vrelo).
Vrnjačke mineralne vode se primenjuju kod lečenja:
  • šećernih bolesti
  • stanje posle preležene zarazne žutice
  • hroničnog zapaljenja creva i želuca
  • bolest žučne kese i žučnih puteva
  • čira u želucu i dvanaestopalačnom crevu
  • bolest bubrežne karlice, mokraćne bešike i mokračnih puteva i drugih bolesti.
Izvor Topla Voda - bezbojna, prozračna, natrijum hidrokarbonatna, slabo mineralizovana voda, slabo kiselog ph. Spada u grupu alkalnih ugljenokiselih homeotermi. Temperatura joj je 36,5°C. Topla Voda je najstariji i najpoznatiji izvor mineralne vode, koji je sudeći po slučajnim arheološkim nalazima, bila poznata još u praistoriji, a potom korišćena i u rimskom periodu od I do IV veka naše ere. Po predanju i turci su koristili ove vode, a njihovim odlaskom iz ovih krajeva lekoviti izvori su zatrpani, jer im je turski kulum i zulum dojadio. Otkriće mineralne vode u novije vreme vezuje se za izlečenje bolesnog konja vrnjačkog paroha Hadži Jeftimija Popovića. Prvu hemijsku analizu uradio je baron Herder 1835. godine, a osnivanjem "Osnovatelnog fundatorskog društva kiselo vruće vode u Vrnjcima" počinju nove kaptaže. Godine 1883. podiže se Kursalon, a 1892. prvo zidano kupatilo, a posle kaptaža 1924. paviljon sa centralnim izvorom i Termomineralno kupatilo. Za dobijanje nove količine vode od 1932-37. godine pristupljeno je dubinskim bušenjima. Nova biveta podignuta je 1975. godine.

Izvor Snežnik - slabo žuta, prozračna, natrijum, kalcijum, magnezijum hidrokarbonatna, slabo mineralizovana, slabo kiselog ph, slabo kisela. Spada u grupu alkalnih-zemnoalkalnih ugljenokiselih akrotopega. Temperatura joj je 17°C. Iako se za izvore "Snežnika" znalo još krajem 19. veka, oni nisu korišćeni sve do 1916. godine, kada je na zainteresovanost austrougarskih oficira izvorište očišćeno, a na izvor je postavljena lula. Završetkom Prvog svetskog rata i ova voda je počela da se upotrebljava za lečenje. Zahvalna za izlečenje učiteljica Darinka Čavdarović Telebaković 1920. godine je uredila izvor i podigla česmu. Povećane potrebe za ovom vodom uslovile su da se uskoro izvrši rekaptaža. Nad izvorima su postavljene bivete sa drvenim nadstrešnicama. Česme su bile ispod nivoa okolnog terena pa se u izvor silazilo ili su vodu dodavale za to zadužene devojke. Godine 1978/80. je za potrebe nove bivete izvršena rekaptaža, a stari paviljoni zamenjeni bivetom.

Izvor Slatina - žuta, slabo mutna, natrijum hidrokarbonatna, slabo mineralizovana, slabo kiselog ph, ugljenokisela, srednje koncentracije. Spada u grupu alkalnih-zemnoalkalnih akrotopega. Temperatura joj je 14°C. Za vodu "Slatina" se zna još od kraja 19. veka ali je kaptaža izvedena tek 1923. godine kada je na izvorištu postavljena lula. Godine 1937. izvršena je rekaptaža i izgrađen je paviljon nad česmom koji je vodu dobijao sa izvora zvanog "Lula", dok se drugi izvor zvani "Zid " nalazio u zidu paviljona. Od daleke 1937. do 1978. godine nije bilo istražnih radova na nalazištu mineralnih voda "Slatina". Te godine su postavljene istražne bušotine, a novootkrivene vode su 1884. godine cevovodima dovedene do starog bunara gde se mešaju i ističu na tri česme u novopodignutoj biveti.

Izvor Jezero - slabo žuta, prozračna, natrijum hidrokarbonatna, slabo mineralizovana, slabo kiselog ph. Spada u grupu alkalnih-zemnoalkalnih ugljenokiselih hipotermi. Temperatura joj je 27°C. Sa leve strane Vrnjačke reke, u udolini između "Snežnika" i "Slatine", pored malog jezera, 1978. godine otkrivena je termomineralna voda "Jezero". Na izvorištu je postavljena česma, a nastavku radova pristupilo se 1985. godine kada je desetak metara od prve, napravljena nova bušotina. Voda se jedno vreme koristila na česmi u drvenom zastakljenom paviljonu, a potom je 1989. godine, na samom bazenu, pored jezera, podignuta nova moderna biveta.